محمد حسين بن مهدى فراهانى
248
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
سويس توقف كرده و آب و زغال « 2 » برداشت و تعمير واپور نمود و همه قسم مأكول و مشروب هم در واپور به جهت فروش آورده ، اما كسى مأذون به رفتن و داخل شدن در سويس نبود مگر اشخاصى كه متوقف در صفحات مصر بودند و تذكرهء اقامت داشتند . آنها بعد از رؤيت حكيم قرانطين سويس داخل مىشدند . كانال سوئر و صبح روز يكشنبهء هفتم شهر صفر المظفر از سويس به طرف كانال « 3 » حركت نمود . و هركسى كه مىخواهد از كانال عبور كند بايد ابتدا به كومسيون كانال اطلاع بدهد ، بعد از آنكه اجزاء كومسيون حق خود را گرفتند و اجازه دادند ، آن وقت واپور به طرف كانال حركت خواهد كرد . و هر كشتى كه مى - خواهد از كانال بگذرد به اندازهء بارش بايد حق مرسوم را بدهد . و سالى مبالغ گزاف منافع كانال است . و اين كانال را كمپانى فرانسه به زحمات بسيار و مخارج بىشمار كنده و در سنهء هزار و دويست و هشتاد و شش [ ه . ق . ] در دوازدهم شهر شعبان به اتمام رسيد و دو درياى احمر و ابيض به يكديگر متصل گرديد . و اين كار ده سال طول كشيد و قريب هشتاد كرور و دويست هزار و هشت صد تومان مخارج كانال شد . و مهندس اين كار فردينان دولسپس « 4 » مهندس فرانسوى بود و مجسمهاى به شكل او از مفرغ درست كرده و در لنگرگاه سويس كه دهنهء كانال است در سرسنگى ، نصب نمودهاند . و چون در مخارج اين كانال جمعى شريك بودهاند و مداخل گزاف هم دارد ، بدين واسطه او را به چهار صد هزار سهم منقسم گردانيده ، و يك صد و هفتاد و شش هزار سهم از بابت حق اراضى و اجازه و تقويت ، سهمى خديو مصر شده و مابقى سهمى اشخاص متعددهء كمپانى فرانسه گرديده . و براى تشخيص سهام ، هر ميلى را به ده قسمت نموده و در هر قسمتى تختهها به خط فرانسوى نوشته و نصب كردهاند . بعد از چند سال خديو مصر سهام خود را كه از كانال داشت قريب به بيست كرور تومان ايران فروخته و از بابت قروضش داد . و تفصيل كانال از قراريست كه عرض مىشود :
--> ( 2 ) - اصل : ذغال . ( 3 ) - اصل : كنل . ( 4 ) - Ferdinand de Lesseps در متن « فرديناندل سپس » ضبط شده است .